Wczesna diagnostyka dysplazji stawów biodrowych u psów – badanie Distraction Index (DI)

Dysplazja stawów biodrowych (HD) jest chorobą o podłożu poligenetycznym, której rozwój zależy przede wszystkim od predyspozycji genetycznych. Na ujawnienie się oraz stopień nasilenia zmian wpływają również czynniki środowiskowe, takie jak tempo wzrostu, masa ciała, sposób żywienia, aktywność fizyczna oraz warunki utrzymania psa.

Kluczowym elementem patogenezy dysplazji jest nadmierna wiotkość stawu biodrowego, prowadząca do jego niestabilności. Powtarzające się nieprawidłowe obciążenia powodują mikrourazy chrząstki stawowej i kości podchrzęstnej, inicjując proces przebudowy stawu oraz stopniowy rozwój choroby zwyrodnieniowej.

Wczesna identyfikacja zwiększonej wiotkości stawów biodrowych umożliwia ocenę ryzyka rozwoju dysplazji jeszcze przed pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych widocznych w badaniu radiologicznym. Dlatego badanie Distraction Index (DI) stanowi obecnie jedno z najcenniejszych narzędzi służących do wczesnej oceny predyspozycji do rozwoju dysplazji stawów biodrowych.

Dlaczego badanie wykonuje się od 4. miesiąca życia?

Każdy szczeniak rodzi się z fizjologicznie luźnymi stawami biodrowymi. Do około 4. miesiąca życia stopień wiotkości uznawany jest za naturalny element rozwoju układu ruchu. Jeżeli jednak po tym okresie utrzymuje się nadmierna wiotkość stawu biodrowego, uznawana jest ona za jeden z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju dysplazji.

Należy podkreślić, że zwiększona wiotkość stawu nie jest równoznaczna z rozpoznaniem dysplazji stawów biodrowych. Jest natomiast wczesnym wskaźnikiem predyspozycji do jej rozwoju i właśnie dlatego możliwe jest podjęcie działań jeszcze przed wystąpieniem nieodwracalnych zmian zwyrodnieniowych.

Jak przebiega badanie?

Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego badania ortopedycznego wykonywanego w sedacji lub znieczuleniu ogólnym. Jednym z najważniejszych elementów jest test Ortolaniego, który pozwala ocenić obecność nadmiernej wiotkości stawu biodrowego.

Podczas badania lekarz wywołuje kontrolowane podwichnięcie głowy kości udowej poprzez osiowy nacisk na kończynę. Następnie, podczas odwodzenia kończyny, dochodzi do ponownego wprowadzenia głowy kości udowej do panewki. Charakterystyczne wyczuwalne lub słyszalne „kliknięcie” świadczy o dodatnim wyniku testu Ortolaniego i potwierdza obecność niestabilności stawu. Dodatkowo badanie pozwala określić kąt podwichnięcia oraz kąt repozycji (AR), które mają istotne znaczenie przy kwalifikacji do leczenia operacyjnego.

Dodatni wynik testu Ortolaniego wskazuje na zwiększone ryzyko rozwoju dysplazji i stanowi wskazanie do wykonania specjalistycznego badania radiologicznego.

Badanie radiologiczne

Badanie wykonywane jest w znieczuleniu lub głębokiej sedacji i obejmuje wykonanie zdjęć RTG w trzech projekcjach, z których każda dostarcza innych informacji o budowie i stabilności stawu biodrowego.

• Projekcja „frog-leg” (na żabę) – umożliwia ocenę anatomii stawu oraz wstępne wykrycie nieprawidłowości.
• Klasyczna projekcja VD – pozwala ocenić ułożenie stawów biodrowych oraz ewentualną obecność zmian zwyrodnieniowych.
• Projekcja do pomiaru Distraction Index (DI) – najważniejszy element badania, służy do ilościowej oceny biernej wiotkości stawu biodrowego.

Badanie radiologiczne nie służy do rozpoznania dysplazji u młodego psa, lecz do określenia stopnia predyspozycji do jej rozwoju. Im większa wiotkość stawu, tym większe ryzyko wystąpienia zmian zwyrodnieniowych w późniejszym wieku.

Czym jest Distraction Index (DI)?

Distraction Index określa stopień biernej wiotkości stawu biodrowego poprzez pomiar wzajemnego położenia środka głowy kości udowej i środka panewki stawowej podczas kontrolowanej dystrakcji.

Interpretacja wyniku zawsze powinna uwzględniać rasę psa, wiek oraz obraz kliniczny pacjenta.

Dlaczego warto wykonać badanie wcześnie?

Wczesna diagnostyka umożliwia identyfikację psów z podwyższonym ryzykiem rozwoju dysplazji stawów biodrowych jeszcze przed wystąpieniem zmian zwyrodnieniowych. Dzięki temu możliwe jest zakwalifikowanie pacjenta do odpowiedniego postępowania ortopedycznego na etapie wzrostu, kiedy dostępne są metody mające na celu poprawę stabilności stawu biodrowego oraz ograniczenie rozwoju choroby.

U pacjentów, u których nie stwierdza się zwiększonej wiotkości stawów biodrowych, właściciel otrzymuje zalecenia dotyczące prawidłowego prowadzenia psa w okresie wzrostu, obejmujące utrzymanie optymalnej masy ciała, odpowiednio zbilansowane żywienie oraz właściwie dobraną aktywność fizyczną.

Natomiast u psów z nieprawidłowym wynikiem badania możliwe jest zaplanowanie dalszej diagnostyki i regularnych kontroli ortopedycznych, a u pacjentów spełniających odpowiednie kryteria – kwalifikacja do leczenia operacyjnego.

Leczenie operacyjne

Jedną z metod stosowanych u odpowiednio zakwalifikowanych, rosnących psów jest Double Pelvic Osteotomy (DPO). Zabieg wykonywany jest u pacjentów przed zakończeniem wzrostu, najczęściej do około 7. miesiąca życia, po spełnieniu określonych kryteriów kwalifikacyjnych. Obejmują one między innymi odpowiedni stopień wiotkości stawu, brak zmian zwyrodnieniowych, zachowany dogrzbietowy brzeg panewki oraz korzystną wartość kąta repozycji (AR).

Celem zabiegu jest poprawa pokrycia głowy kości udowej przez panewkę, zwiększenie stabilności stawu oraz ograniczenie ryzyka rozwoju wtórnej choroby zwyrodnieniowej.

Współczesna ortopedia weterynaryjna odchodzi od stosowania niektórych starszych procedur chirurgicznych, które nie przywracają prawidłowej biomechaniki stawu biodrowego. Natomiast zabiegi takie jak endoprotezoplastyka stawu biodrowego (THR) czy resekcja głowy i szyjki kości udowej (FHO) przeznaczone są przede wszystkim dla dorosłych pacjentów z zaawansowanymi zmianami i nie stanowią metod wczesnego leczenia dysplazji.